داکتریارمحمد حیدر زاده
)زون کشاورزی_ اقلیمی شمال شرقی ولایات ( بدخشان,نورستان وپنچشر
بدخشان , نورستان و پنچشیر,هرسه ولایت کوهستانی در زون اقلیمی شمال شرقی ارتفاعات هندوکش افغانستان قرار گرفته اند. این مناطق به دلیل وژگی های توپوگرافی مشترک دارای پتانسیل ها و چالش های کشاورزی بسیار مشابهی هستند.
محورهای اصلی همخوانی زراعتی-اقلیمی ( نقاط تشابه)
فراوانی منابع و رطوبط نسبی بالا: برخلاف مناطق جنوبی وغربی افغانستا این سه ولایت جزورپرآب ترین و سرسبزترین ساحات کشور به شمار می روند بارندگی های زمستانی به صورت برف سنگین در ارتفاعات منبع دائمی تامین آب زراعت در فصل بهار وتابستان است.
پتانسیل بالای مالداری وباغ: به دلیل وجود علفچر های غنی کوهستانی ودره های عمیق حاصلخیز , شغل اصلی مردم این ولایت علاوه برزراعت مالداری ( پرورش گوسفند و بز) وایجاد باغ های میوه ( به ویژه توت و جهار مغز ) است.
سیستم زراعت سنتی و پلهکانی: هندسه کوهستانی منطقه سبب شده تا کشاورزی در هرسه ولایت به صورت قطعات کوچک, پلهکانی در دامنه یا محدود به کف دره ها باشد و امکانیزه وسیع وجود ندارد.
همخوانی و تاثیرات مشترک سرمای سیبری بر این ولایت زون شمال شرقی : این سه ولایت به دلیل قرار گیری در حوزه کوهستانی هندوکش شرقی یک( همخونی اقلیمی) کامل در برابر امواج سرمایی قطبی دارند. هنگامی که در فصل زمستان آنتی سیکلون( سامانه پرفشار) سیبری برفرازآسیای مرکزیمی یابد, کانال های هوای سرد قطبی مسقیمآ از طریق شمال شرقی وارد افغانستان می شوند.
دلایل همخوانی و تاثیرات مشترک سرمای سیبری برای سه ولایت (بدخشان ,نورستان و پنچشیر,)
خط مقدم ورود سرما : ولایت بدخشان ( به ویزه منطقه واخان و پامیر ها) اولین نقط در افغانستان است که توده هوای سرد خشک سیبری را لمس می کند. این سرمای شدید سپس به سرعت از طریق شاهرهای کوهستانی به لایات همجوار یعنی پنچشیر و نورسان سرا زیر میشود
ا ریزش برف های سنگین وماندگار: اگر چه هوای سیبری در ذات خود خشک است , اما به محض برخورد با ارتفاعات بلند هندوکش در بدخشان , پنجشیر و نورستان , با رطوبت دریای مدیترانه یا اقیانوسی ادغام شده وسبب برف باری های ممتدوشدید می شود که دمای را در این مناطق گاهی تا منفی 20 الی 30 درجه سانتی گراد کاهش می دهد.
تغذیه یخچال های طبیعی مشترک : این همخوانی در تابستان نیز اثرگذاری است؛ سرمای نیز اثرگذار است؛ سرمای پایدار زمستانی ناشی از سیبری, منبع اصلی ذخیره برف و حفظ یخچال های طبیعی در کوهستان های بدخشان پنچشیر و نورستان است که در فصل گرما آب آشامیدنی و زراعتی میلیون ها انسان را تامین می کند.
تفاوت های جزئی اقلیمی با وجود همخوانی کلی , یک تفاوت فرعی وجودارد:
ولایت نورستان به دلیل مجاورت با مزاهای شرقی , تنهادر تابستان تاحدی تحت تاثیر توده های هوای باران زار مونسونی ( موسمی ) شبه جزیره هند قرار می گیرد که باعث ایجاد جگل های انبوع طبیعی و طبیعی مخروطی ( مانند جلغوزه و ارچه) شده است؛ درحالیکه پوشش گیاهی درختان جنگلی در پنچشیر وبخش های زیاد از بدخشان کمتربوده و بیشتر به صورت علفچر و بوته زار است. این ولایت در زمستان
1-معیار هیدرولوژیکی ( حوزه کوجه, واخان , پنج ,الینگار و لندرسند )
بدخشان پنچشیر و نورستان در زون شمال شرق افغانستان مناطق کلیدی هیدرولوژیکی هستند . ویژه گی های اصلی آن ها شامل منابع غنی آب های سطحی , ذوب یخجال های هندوکش , رژیم سیلابی بهاری و ارتباط مستقیم با حوزه آبریز بزرگ مانند دریا کابل و آمو است. رود خانه های پنچشیر در پنجشیر ,کوچه در بدخشان الینگار و لندرسند در نورستان بستر مناسبی برای ساخت بند های تولید برق هستند. بیش از 80 در صد جریان آب این رود خانه ها از ذوب برف های زمستانی و یخچال های دایمی در فصل بهار و تابستان است.
همخوانی کشاورزی : زراعت ای سه ولایت سیستم های آبیاری سنتی متکی بر چشمه ها وکانال های کوچک کوهستانی پتانسیال زراعتی دره های آنها را تعین می کنند.
این مناطق کوهستانی به دلیل داشتن آب فراوان ,دره های حاصلخیز واقلیم متنوع , شرایط ایده آلی برای باغداری, زراعت و مالداری دارد.
دسترسی به دریا های جاری ( پنجشیر ,کوچه , الینگار و لندرسند ) , حاصل از ذوب یخچالها ی طیعی یک معیار حیاتی است. رودو پنجشیر,کوچه دربدخشان الینگار و لندرسند,معیار زون بندی زون شمال شرق همین اراضی آبی است. پنجشیر ,کوچه در بدخشان الینگار و لندرسند
بدخشان , پنچشر ونورستان: این سه ولایت کوهستانی بخش عمده ای از آب شرین دو حوزه آبریز حیاتی کشور( حوزه رودخانه کابل - کنر) را تامین می کنند. به دلیل عمیق بودن بستر دریا ها در برخی نقاط بدخشان زراعت آبی تنها در وادی های هموار هم سطح دریا( مانند بهارک) رونق دارد و درمناطق مرتفع چشمه های محلی معیار تامین آب زرا عت باغ داری هستند.
2- توپوگرافی خطی و تغییرات ارتفاع ( ارتفاعات و شیب های تند )
معیارتوپوگرافی وساختارجغرافیایی ولایت های نورستان, پنجشیر و بدخشان در واقع در متداد سرسخت خشن و استراتیژیک رشته کوه های هندوکش و پامیر نهفته است. این سه منطقه که درشمال شرق افغانستان قرادادند, پناهگاهای طبیعی بی نظیری را شکل داده اند که ویژگی های اصلی آن ها شامل موارد زیر است. شیب های تندی آبریز رود خانه های خروشان ( پنجشیر ,کوچه , الینگار و لندرسند ) ناشی از ذوب برف های دائمی و یخجالهای طبیعی این ارتفاعات هستند ,این رود ها با فرسایش کوهستان , دره های عمیق توپوگرافی منطقه را تراشیدهه اند.
ارتفاعات فوق العاده و شیب های تند
بدخشان: این ولایات سقف جغرافیایی منطقه است , ارتفاع آن 338 متر در نواحی پائینی شروع شده و در قله های سر به فلک کشسده دهلیز واخان به 7,533 متر می رسد.
بدخشان به دلیل وسعت جغرافیایی توپوگرافی بسیار خشن و کوهستانی آن, ویژه گی های بسیار منحصر به فردی دارد
. ارتفاعات, به چندین( میکروزون ) یا ریزه اقلیم تقسیم میشوند
اراضی زراعتی بدخشان از وادی های نسبتأ پایین مانند ( کشم ) حدود 1000 متر شروع شده و تادشت های پامیر واخان ( بالاتر از 3000 متر) امتداد می یابد . پامیر ها به عنوان زون فرعی کوهستانی سرد خالص و فاقد زراعت سنتی ( مخصوص مالداری ) دراین زون شمال شرق دستبندی می شودند. شکل زمین تعیین می کند که اراضی برای چه نوع بهره برداری کشاورزی مناسب هستند:
وادها و دشت های سیلاب ( سواحل دریاها: اراضی هموار در امتداد دریا کوچه و پنچ که خاک های رسوبی حاصلخیز دارندومعیار اصلی برای زراعت آبی و متمرکزهستند.
تپه زارها و دامنه های تند: معیار دسته بندی اراضی برای کشت للمی( دیمی ) و ایجاد باغ های دیم ( مانند پسته و بادام ) یا چرگاه های مواشی. طبق داده های جغرافیایی , مرکز زیبا سطح نسبتآ هموار دارد که برای کشت غلات سردسیر مساعد است اما اطراف آن را شیب های تند وتپه های مرتفع احاط کرده است.
ارتفاع از سطح بحر و درجه حرارت
ارتفاع , اولین و قوی ترین معیار تعیین زراعت در بدخشان است که این ولایت را به سه فرعی ارتفاغی تقسیم می کند:
زون پایین کوهی ارتفاع ( 1000 تا 1500): شامل ولسوالی هایی مانند کشم و بهار, دارای تابستان های گرم و طول دوره رشد کافی که امکان کشت غلات, حبوبات و باغداری را فراهم می کند.
زون میان کوهی ( ارتفاع 1500تا2500 متر) : شامل مناطق مانند فیض آباد , جرم و راعستان, دوره رشد کوتاه است و بیشتر برای کشت گندم(آبی وللمی ) و درختان میوه سرد سیر مناسب است.
زون مرتفع و الیاین( ارتفاع بالا ی 2500 تا 400 متر): شامل اشکاشم , واخان و پامیر , در این مناطق سرمای شدید و یخ بندان طولانی حاکم است,؛ طول دوره رشد گیاهکمتر از 100 روز بوده و زراعت سنتی جای خودرا به مالداری( پرورش غژ گوه و گوسفند قره قل) می دهد.
نورستان : منطقه کاملا" کوهستانی با میاگین ارتفاع 2,900 متر بلندترین نقطه آن کوه تلکشه با 6,435 متر ارتفاع دیواری طبیعی در برابر دسترسی های های خارجی ایجاد کرده است. نورستان ( سبز ارکیده) : برخلاف اکثر نقاط کوهستانی افغانستان توپوگرافی نورستان متآثر از توده های هوای مونسونی اقیانوس هند است,این امر باعث ایجاد جنگل های انبوع سوزنی برگ ( ارچه, بلوط,و نشتر) شده که حدود یک پنجم گل جنگلات کشور را تشکیل می دهد.
پنجشیر: این ولایت ساحتاری مایل میان دوشاخ جنوبی هندوکش قرار دارد با دیواره صخرهای عمومی احاط شده است. و از نظر توپوگرافی یکی از کوهستان ترین , صعب العبورترین و استراتژیک ترین مناطق این کشور به شمار می رود. میانگین ارتفاع این ولایت از سطح دریا حدود 3,194 متر است,بلند ترین نقط آن قله مرتفع وبرف گیر «میرسمیر» استکه 5809 متر ارتفاع دارد. کوه های بلند و صخره در دوطرف دره طویل سر به فلک کشیده اند. و تنها راه دسترسی به داخل ولایت ازهمین معابر باریک رود خانه ممکن است. مساحت پنچشیر حدود 3,771 کلیومتر مربع است و جغرافیا پنجشیر به طول 170 کیلو متردر 120 کیلول شمال شرق کابل واقع شده و با 7 ولایت دیگر در ارتباط است.
3- معیار اقلیمی و دما یی ( نیمه خشک سرد تا معتدیل)
ولایت های نورستان , پنچشیر و بدخشان در زون شمال شرق و شرق افغانستان , دارای اقلیم کوهستانی , زمستان های بسیار سرد وپربرف و تابستان های معتدل هستند. این مناطق به دلیل قرارگیری در ارتفاعات بلند رشته کوه هندوکش ,ازپربارش ترین و سرسبزترین نقاط کشور به شمار می روند.
ولایت بدخشان ( اقلیم کوهستانی آلپی وسرد)
بدخشان مرتفع ترین و پهناورترین ولایت در شمال شرق افغانستان است که بخش زیادی از آن را کوهای پامیر و هندوکش پوشانیده ا ند.
معیار دمایی: زمستان ها در بدخشان ( به ویژه در منطق پامیر و وخان ) بسیار طولانی و کشنده است و دما اغلب به 20- تا 30- درجه سانتی گراد سقوط می کند, تابستان های آن کوتاه , معتدل وبسیار گوارا است و دمای بین 15 الی 25 درجه سانتی گراد نوسان دارد.
وضیعت بارش: این ولایت با تسبت 800 تا 1000 میلی متر باندگی سالانه , یکی از ساحات پربارش کشور است که بیشترین آن به صورت برف سنگین در کوهستان ها ذخیره می شود.
این ویژه گی باعث شده بدخشان دارای بیشترین ساحه کشت للمی ( دیم) در تپه ها و دامنه ها باشد ( حدود 600هزار هکتار زمین للمی). طول دوره رشد : به دلیل سایه کوه های هندو کش و ارتفاع بالا, فترت نمو ( دوره رشد گیاه ) بسیار کو تاه است.به دلیل ارتفاعات بالا میانگیین دمای سالانه نزدیک به صفر یا منفی ( حدود 1,5 درچه سانتی گراد) است درنتیجه , تعداد روزهای گرم سال که دما بالاتر از 5 درجه سانتی گراد باقی می ماند بسیار محدود است.
درمناطق کم ارتفاع: ( بهارک و جرم ) دوره رشد طولانی تر بوده و برداشت محصول از اواخر ماه سرطان آغاز می شود
مناطق مرتفع: ( واخان و اشکاشم ) به دلیل سرمای شدید و یخ بندان طولانی , طول دوره رشد کمتراز 100 روز است در این منطق تنهاغلات مقوم به سرما( مانند جوسیاه لکه های محدود گندم معیار کشت. میانگی دمای تابستن آن در دره ها بین 20 تا25 درجه سانتگراداست, در حال که زمستان ها بسیار سرد شده وبه زیرصفر و در ارتفاعات تا – درجه نیز می رسد. روطوبت هوا در این منطقه معمولأ بین 40 تا 70 در صدمتغیر است
در فصل زمستان : میانگین دمای مناطق کم ارتفاع بین 5- درجه سانتی گراداست.در مناطق مرتفع پامیر زون های کوهستانی , دما به شدت افت کرده و معیار آن بین 15- تا 30- درجه سانتی گراد متغیر است.
زراعت یک فصله : مجموع درجات حرارت فعال در زیباک بایین است. این معیار اقلمی باعث شده که خلاف دره های پایین دست بدخشان ( مثل کشم ), زمین های زیباک تنها یک فصل در سال قابلیت کشت داشته باشند.
به دلیل بارندگی های برف و باران , میزان رطوبت نسبی بالای بوده و معیار آن بین 65 درصد تا 85 در صد ثبت می شود.
درفصل گرم ( تابستان ): هوا به شدت خشک می شود و میزان رطوبت نسبی به 30 در تا 45 درصد کاهش می یابد.
حداکثریت رطوبت( زمستان ): در کوه پایه های فیض آباد بهارک 70 درص تا 80درصد و در مرتفع کوهستان واخان وپامیر 75درصد تا 85 در صد است.
حداقل روطوبت ( در تابستان ): در کوه پایه های فیض آباد بهارک 35 درصد تا 45 درصد و و در مرتفع کوهستان واخان وپامیر 20 درصد تا 35 درصد است.
میزان ونوع بارندگی: بدخشانتحت تاثیر ستسم های بارندگی مدیترانهای وغربی قرارد دارد:
میزان سالانه بارندگی : بین 300 تا بیش از 800 میلیمتر( عمدتأ بصورت برف در زمستان )
معیار های کشت للمی : این میزان بارنده گی فرواون درفصل سزما, بدخشان رابهیکی از بزرگترین زون های کشور برای کشت للمی گندم و جو درفصل بها تبدیل کرده است. مناطق که بارندگی زیر300 میلی متر دارند,تنها با ابیاری فرعی قابل کشت هستند. در زون بندی زراعتی گرچه اکثریت نواحی بدخشان به کمبود بارندگی تابستان مواجه است. اما دلیل جریان آب های دائمی حاصل از ذوب برف یخچالها, دارای آب کافی برای زمین های آبی است؛ هر جند به به دلیل نبودبندهای آگردان و کانال های مدرن, استفاد از آن کاملاً بهینه نیست.
ولایت پنجشیر ( اقلیم دره ای کوهستانی ومعتدل )
پنجشیر یک دره طولانی 170 کیلومتر وعرض آن دد دره مناطق مختلف متغیرو دارای ساختار کوهستانی وتنگ است که میان دوشاعه بزرگ هندوکش احاطه شده وجریان رود خانه پنچشیر نقش کلیدی درتعدیل هوای آن دارد.
معیار
دمایی:
در
روز های گرم تابستان دمای وادی ها بین 30 تا 35 درجه سانتیگراد است. درشب
های زمستان سردی هوا شدید شده و دما در وادی ها به 15- تا 20- درجه سانتی
گرد زیر صفر می رسد ( هر چند در ارتفاعات بلند نزدیک کوتل ها سردی هوا
بسیار شدیدتر است
).
وضعیت بارش:
بارش ها در زمستان و بهار عمدتآ به صورت برف در ارتفاعات وباران در دره ها رخ
می دهد که منبع اصلی تغذیه یخچالهای طبیعی پنچشیر است.
روطوبت : درصدی رطوبت 30 تا 38 درصد است
ساعات تابش آفتاب: میانگین ساعت تابش آفتاب 400 ,2 درسال است وباکیفیت بالا بطور میا نگی رورانه حدود 5 ساعت نورمستقیم افتاب با کیفت بالا وجودارد.
آب هوای و نواحی حاصلخیز به دلیل توپوگرافی کوهستانی , زمستان های پنچشیر بسیار سرد و پر برف است, در حالیکه که دره های فرعی آن درفصل تابستان بسیار سرسبز و حاصلخیز هستند و باغ داری ( توت , چهارمغز, بادام کیلاس , زرد آلو, انواع انگور و انار ) زراعت ( گندم , جو, جواری, ارزن, لوبیا , نسک , ماش و شرشم ) در آن رونق دارد
کمر بند سبز تجارتی : غرس نهال های مثمر غیر مثمر کوهستانی مانند چارمغز بادام که ریشه های آنها تثبیت خاک کمک می کند.
حفاظت از چراگاه ها : تنظیم ساحات چریدن مواشی جهت جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی طبیعی که سد دفاعی در برابری لغزش زمین است.
ولایت نورستان ( اقلیم کوهستانی مرطوب و نیمه مونسونی )
نورستان درشرق هندوکش واقع شده است وبه دلیل مجاورت با باد های موسمی ( مونسون) هند , اقلیم متفاوت , مرطوب تر وسرسبز از سایر نقاط دارد.
معیار دمایی : به دلیل پوشش جنگلی انبوه , تابستان های نورستان گرما ی سوزان ندارد و دما حول وحوش 20 تا 28 درجه سانتی گراد می چرخد. زمستان های آن سرد وبرفی است و دمامعموللآ بین 10- تا 15- درجه سانتی گراد زیر صفرقرارمی گیرد.
وضعیت بارش: نورستان از معدود ولایات است که علاوه برف زمستانی درفصل تابستان نیز باران های ناشی از توده های مونسونی را تجربه می کند که باعث پیدایش جنگل های وسیع خدادادی در این ولایت شده است.
اقلیم مرطوب و بارندگی:
میزان بارندگی در نورستان بسیار بالاتر بوده و در برخی نقاط مر تفع به 400 تا بیش از 1000 میلی متر در سال می رسد, و دره ها این زون شرق ( نورستان) بین 900 تا1500 میلی متربارندگی سلانه دارند.
میانگیین سالانه دما : حدود 18 درجه سانتی گراد تا 12 در جه سانتی گراد ( سردی کوهستانی) , به دلیل کوهستانی بودن و ارتفاعات هندوکش , میانگین دمای آن در زمستان زیر صفر درجه سانتی گراد میرود و به دلیل جنگل های رطوبت نسبی بالاترین در تام فصول دارد .
میانگین سالانه رطوبت نسبی : 55 درصد تا 70 درصد زمستان بسیار سرد و تابستان خنک دارد
ساعات تبش آفتاب: تابش آفتاب یکی از حیاتی ترین عوامل اقلیمی در کشاورزی است که مستقیمآ برمیزان تولید کیفیت محصول و چرخهزندگی گیاهان تاثیرمی گذارد نور خرشید منع اصلی تامین انرژی برای گیاهان است. گیاهان برای تبدیل آب و دی اکسسید کربن به قند و اکسیژن به نور خورشید نیاز دارند.
میانگین تابش آفتاب: میانگیین ساعات تابش آفتاب واقعی در ولایت نورستان به طور متوسط حدود 2,000 تا 2,300 ساعت درسال است. میانگین شدت تابش آفتاب روزانه 5 تا 5,5 ساعت است و میزان ساعت افتابی در نورستان به دلیل نا همواری شدید, ارتفاعات بالا ومیزان ابرناکی هوا در طول سال تغییر می کند.
فصل تابستان: نورستان طولاترین رورها را دارد و میانگین ساعات آفتاب خالص و مستقیم در روز به نزدیک 12 ساعات می تابد. اما در فصل زمستان میانگین روزانه به حدود 8 تا 9 ساعت می رسد . گندم جو ولبلبوقندی (چغندر قندی) به مرحله گلدی به ساعت طولانی بیش از 12 ساعت نیازدارند.
میزان محصول: هرچه ساعات تابش مفید آفتاب بیشتر باشد, سرعت فتوسنتیز (غذا سازی گیا هان با استفاده از نور خورشید فتوسنتیز نام دارد ) افزایش یافته و در نتجیه گیاهان ماده خشک وباربیشتری تولید می کند.
پوشش گیاهی و جنگلات : نورستان دارای وسیع ترین جنگلات بیش از 20 در صد کل جنگل طبیعی افغانستان است حدود یک پنجم گل جنگلات کشور( مانند, جلغوزه, ارچه, نشتر وبلوط ) دراین ولایت قرار دارد. این شرایط جنگلی در ولایات مرکزی دیده نمی شود.
کمبود زمین های هموار: بر خلاف ولایات زراعتی که دشت های پهناور دارند ( مثل هلمند یا بلخ ) , نورستان کاملآ کوهستانی و درهای است. بنابرین زمین های هموار بسیار کمتری برای کشت غلات دارد.
محصولات زراعتی : به دلیل کوهستانی بودن و آب هوای سردو معتدل, اقتصاد زراعتی نورستان بیشتر بر پایه باغ داری ( مثل چهار مغز ,آنگور و بادام ) , تولیدات محصولات خاص مانند کچالول ( سیب زمینی) و دامداری استوار است.
منابع آبی : نورستان دارای رود خانه های خروشان دائمی( مانند باشگل و وایگل) است که از ذوب شدن برف ها یخچالهای طبیعی سیراب می شوند.
با این اوصاف , این ولایت به دلیل داشتن آب و هوای کوهستانی ویژگی های خاص خود را به زون زراعتی بنام (زون شمال شرق زوبندی شده است ) و مرطوب داشته وهمخوانی کمی از نظر زراعت سنتی دشت ها با دیگر ولایات افغانستان دارد.
4- خاک های رسوبی حاصلخیز ( خاک آلوویال« آب رفتی »)
ولایت های نورستان , پنچشیر و بدخشان درشمالشرق افغانستان به دلیل داشتن اقلیم کوهستانی ,هندوکش و منابع آبی فروان, از حاصلخیزترین خاک های جنگلی , رسوبی ( آلوویال ) و غنی از مواد عضوی برخوردار هستند. برخلاف اکثر وناطق خشک افغانستان که خاک هایی قلیایی باکمود مواد عضوی دارند, خاک دره های این سه ولایت کفیت وباروری بسیار بالای دارد.
1- خاک های جنگلی وغنی از مواد عضوی( نورستان)
ویژگی: نورستان از معدود ولایت هایی است که خاک آن دارای درصد بالایی از نتروژن و مواد عضوی ( هوموس ) است.
علت حاصلخیز: پوشش وسیع جنگلی و رطوبت ناشی از جریان های موسمی بستری فوق العاده برای رشد درختان میوه کوهی, جلغوزه و جارمغز را فراهم کرده است.
2- خاک های الوویال یا روسبی دره ها( پنچشیر )
ویژگی : خاک ها حاصل ترکیب لای , ماسه و مواد معدنی است که اسیدیته( پ اچ « ترکیبات شیمایی دقیق ترخاک های شمال شرق ») متعادل تری نسبت به سایر نقاط کشور دارد.
علت حاصلخیزی : فرسایش کوه ها توسط رودخانه خروشان پنچشیر هر ساله لایه های غنی از رسوبات معدنی را در دشت ها وباغ های این ولایت رسوب می دهد که برای کشت گندم , جو , جواری , ازن, شرشم و انگور عالی است.
3- خاک های لوم و قهوه ای کوهستانی ( بدخشان )
ویژگی: خاک های میان کوهی بابافت لوم ( ترکیبی متناسب از ماسه, سلیت ورس ) که ظرفیت نگهداری آب مناسبی دارند.
علت حاصلخیزی : این خاک ها به دلیل ذوب برف ها و وجود دشت های مرتفع پامیر, برای کشت دیم ( للمی ) گندم و جو وهمچنین به عنوان غلفچرهای غنی برای مالداری استفاده می شوند.
4- خاک های سرد پامیر و مناطق مرتفع
ویژگی : خاک های تحت شرایط سرد وخیلی سرد (دمای کمتر از 8 درجه سانتی گراد ) که در ارتفاعات بلند بدخشان و مرزهای هندو کش یافت می شوند.
کاربرد: این خاک ها اگرچه برای هر نوع زراعتی مناسب نیستند. اما غنی از سنگ های معدنی و تغذیه کننده مراتع پامیر هستند.
خاک رسوبی – لسی غنی (لومی ) در نواع غربی بدخشان ( فیض آباد , کشم,و راغ ) با اقلی کوهستانی محیطی ایده یال برای کاشت غلات ( گندم , جو) درختان میوه وحبوبات هستند. این خاک مواد معدنی لازم را به خوبی حفظ می کنند.
تحلیل اقلیمی و ژ ئومورفولوژیکی زون شمال ولایت شرق) از ددیدگاه پژو هشی , نشان دهند یک سیستم کوهستانی شدیدأ پیچید دینامک است.
این منطقه که بخش عمدهای از آن را دالان واخان, پامیر کوچک و بزرگ و سلسله کوه های هندوکش شرقی تشکیل می دهند, به عنوان ( بام دنیا) یا قلب هیدرو کلیمات آسیای مرکزی شناخته می شود.
بنابر این از ساختار یافته پژوهشی همراه با داده ها و ارقام مستند اقلیمی و ارتفاع زون بندی شمال شرق بدخشان توصیه زون های فرعی برای کشت:
زون غلات وباغداری گرم سر( کشم وبهارک ) : مناسب برای گندم , برنج ماش لکه پنبه, کیلاس و شفتالو , ,سیب و گلابی به دلیل بافت رسی و رطوبت.
زون گندم و میوه های سردسیر( مرکز راغ ها) : برای گندم للمی ؛ کچالو, سیب , چارمغز وبادام به دلیل بافت رسی و رطوبت دوست بودن سازگاری بسیار بالای دارد.
زون پامیر واخان( زون مالداری ): فاقد زراعت به دلیل سرمای شدید , اما غنی از چراگاه آلپاین برای مالداری بزگ مقیاس.
خروج زون بندی زیباک از زراعتی : زیباک را به عنوان زون مالداری و باغ داری سردسیر زون بندی کرد. در زیباک تمرکز خود را روی غرس درختان مثمر مقاوم مانند چار مغز سیب زرد آلو و توت گذاشت که بازمستان های سخت زیباک سازگاری دارند
منابع ماخذ :
. - تلس افغانستان اداره و کار تو گرافی جیو کارت پولید 1978 کابل
. - شاسنامه افغانستان بصیر احمد دولت آبادی 1371 کابل
· - یاداشت های تحقیقاتی دوره داکتری من سالهای 1991 الی 1995.
· - جغرافیه ولایات افغانستان – داکتر غلام جیلانی عارض کابل -1379 شمسی
ــ سایت اینترنتی در امور زون بندی آب و هوا کشور سویدن - استفاده از الیگی هوش مصنوعی
بالا
بازگشت