غلام محمد زارع

 

 

مایوسی از امریکا ویا ترس از اینده

امضای تعهدات سه جانبه دفاعی ترکیه، پاکستان و عربستان  در پی جنگ خلیج می تواند تعابیر مختلف و متفاوت داشته باشد. کشور های حوزه خلیج که با امریکا تعهدات دوجانبه دفاعی داشتند و از حملات راکتی ایران صدمات شدید اقتصادی براشتند به این عقیده بودند که در صورت مورد تعرض قرار گرفتن، امریکا حاضر است از امنیت شان دفاع نماید. ولی چنین نشد. امریکاتمام امکانات دفاعی خود را در خدمت اسرائیل قرار داد و کشور های مذکور که پیوسته مورد حملات راکتی و پهبادی ایران قرار گرفتند، خود را تنها و سرخورده احساس کرده در صدد شدند راه ها و امکانات تازه برای دفاع از خود را جستجو نمایند. در این میان پاکستان که از قبل هم روابط نزدیک و صمیمانه با عربستان داشت و از لحاظ اقتصادی در وضع ناگوار قرار دارد در پهلوی میانجیگری میان ایران و امریکا، پیمان دفاع دوجانبه با عربستان به امضا رساند و متعهد شدند که در صورت حمله به یکی از این کشور ها، دیگر اماده است با تمام قوااز ان دفاع نماید. البته قابل یاد آوری و تذکر است که پاکستان با داشتن سلاح اتومی و اردوی شش صد هزار نفری بیشتر متمایل است که یک بخش از مصارف نگهداری سلاح های اتومی و اردوی بزرگ را با این کشور ها تقسیم نماید.

تعهدات سه جانبه ترکیه، پاکستان و عربستان ناشی از جنگ ایران، امریکا و اسرائیل و کاهش اعتماد و اتکای کامل به تضمین های واشنگتن می باشد. با حفظ اینکه امریکا هنوز شریک  نزدیک هر سه کشور می باشد، ولی کشور های مذکور از واشنگتن به صفت یگانه ستون امنیتی، مایوس گردیده در صدد برامدهاند تا امنیت کشور های خود را به چندین ستون متکی سازند.ایجاد مناسبات نزدیک با روسیه و چین و جلب حمایت پاکستان به صفت نیروی اتومی تلاش جدید برای ایجاد توازن نظامی در منظقه به شمار می رود.

ترکیه با داشتن صنعت دفاعی پیشرفته و موقعیت ژیوپولیتیکی حساس در منطقه و منابع سرشار مالی و انرژی عربستان با اردوی بزرگ و توان اتومی پاکستان، ترکیب خوب و احتمالا موثر دفاعی میان کشور های مذکور خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که این پیمان هنوز در سطح نیست که احتمال در گیری اعضای ان را در صورت که یکی مورد حمله قرار گیرد به دنبال داشته باشد. زیرا فراموش نباید کرد که در حملات قبلی ایران بر ضد عربستان، پاکستان با حفظ اینکه تعهدات دوجانبه با عربستان داشت خود را دخیل جنگ با ایران نساخت.

دیده شده که عربستان در سال های اخیر تلاش کرده مناسبات خود را با ایران بهبود ببخشد و ترکیه که با ایران سرحد طولانی دارد هم نمی خواهد ایران یک کشور بی ثبات باشد. لذا امضای تعهدات دفاعی سه جانبه را نمی توان یک ائتلاف ضد ایرانی توجیه کرد.

اگر این روند ادامه یابد و تعهدات دفاعی سه جانبه استحکام پیدا کند، برداشت ها بر این است که امریکا نفوذ امنیتی خود را در منطقه از دست می دهد و کشور های منطقه در پهلوی امریکا روابط اقتصادی نزدیک و تعهدات نظامی و دفاعی نزدیکتر با کشور های چین و روسیه خواهند داشت و احتمال ان وجود دارد که در اینده پای کشور های دیگر نیز به این پیمان ها کشانده شود.

پیمان دفاعی سه جانبه ترکیه، پاکستان و عربستان هر چند موجب تشویش برای هندوستان است ولی مبصرین به این عقیده اند که هند، هنوز عربستان را دشمن ویا رقیب راهبردی خود نمی داند. برخورد هند با پیمان دفاعی دوجانبه پاکستان و عربستان نیز با خویشتن داری همراه بوده و هند روابط اقتصادی و انرژی خود با عربستان را حفظ کرده است. در پهلوی ان هند مناسبات نزدیک با اسرائیل، امریکا و کشور های اروپایی برقرار کرده است. در این میان هند تلاش خواهد کرد توان نظامی خود را افزایش داده، روابط گسترده تر با دیگر کشور های خلیج برقرار کرده، مناسبات نزدیکتر با امریکا و کشور های اروپایی و اسرائیل را تقویه نموده و زمینه انرا مساعد سازد که عربستان به شریک اقتصادی خوب و مطمین برای هند تبدیل شود.

برداشت ها بر این است که پاکستان از نگرانی های بی ثباتی منطقوی سود می برد. در چندین سال اخیر سطح قرضداری پاکستان بلند رفته، کمبود ارزی احساس قابل توجه داشته و فشار های اقتصادیبا حفظ 4,8 میلیارد دالر کمک بانک جهانی بر دولت پاکستان قابل ملاحظ بوده است. عربستان برای پاکستان تنها یک متعهد نظامی نیست.، بلکه منبع بزرگ حمایت اقتصادی نیز به شمار می رود. لذا می توان گفت که روابط دفاعی با ریاض یک سرمایه اقتصادی برای پاکستان هم است. لذا پیمان دفاعی سه جانبه برای پاکستان شانس جدید و درواز امید را باز می کند تا از امکانات اقتصادی عربستان و صنایع نظامی قوی ترکیه به نفع خود استفاده ببرد.

فراموش نباید کرد که پاکستان با مهارت توانسته با تنظیم سیاست خارجی خود از دوستی با کشور های متخاصم مانند چین، امریکا، روسیه، ترکیه و عربستان سود ببرد. به همین دلیل هم است که پاکستان برنده بالقوه این پیمان به شمار می رود.

 

08.08.2026